Stabiliteitswerken voortaan enkel vergunningsvrij mét architect

Vanaf 5 september 2026 worden een aantal vrijgestelde handelingen met stabiliteitswerken aan een bijkomende voorwaarde onderworpen: wie zonder omgevingsvergunning dergelijke werken wil uitvoeren, moet een architect aanstellen voor zowel het ontwerp als de controle van de werken. Het vrijstellingsbesluit wordt hiervoor opnieuw aangepast. Wat verandert er precies?

Even terugspoelen

Enkele maanden geleden berichtten wij al over de opmerkelijke situatie die was ontstaan na de wijziging van het Vrijstellingsbesluit. Bekijk onze vorige blogpost hier: https://forumadvocaten.be/2026/05/05/vergunning-binnenverbouwingen-met-stabiliteitswerken-architect/. Sinds 1 maart van dit jaar konden bepaalde verbouwingen en werken aan gevels en daken zonder voorafgaande omgevingsvergunning worden uitgevoerd, ook wanneer er sprake was van stabiliteitswerken. Tegelijk was de verplichte tussenkomst van een architect niet langer vanzelfsprekend. Dat zorgde voor de nodige rechtsonzekerheid en onduidelijkheid.

De Vlaamse Regering kondigde daarom al snel aan dat zij het Vrijstellingsbesluit zou aanpassen aan de onzekerheid in de praktijk.

De aanpassingen aan het Vrijstellingsbesluit

En zo geschiedde… Op 26 augustus 2026 werd het Besluit van 10 juli 2026 gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Bekijk het hier: https://www.ejustice.just.fgov.be/cgi/article.pl?2026006258=5&caller=sum&language=nl&lg_txt=n&numac_search=2026006258&s_editie=1&sum_date=2026-08-26&trk=article-ssr-frontend-pulse_little-text-block&view_numac=. Vanaf 5 september 2026 (de inwerkingtredingsdatum) worden een aantal vrijgestelde handelingen met stabiliteitswerken aan een bijkomende voorwaarde onderworpen: wie zonder omgevingsvergunning wil verbouwen, moet een architect aanstellen voor zowel het ontwerp als de controle van de werken.

De artikelen 14 en 15 van het Besluit van 10 juli 2026 voegen aan artikel 2.1, 2° en 4° en aan artikel 3.1, 2° en 4° van het Vrijstellingsbesluit een regel toe, namelijk ‘als de handelingen gepaard gaan met stabiliteitswerken geldt de vrijstelling alleen als een architect wordt aangesteld voor het ontwerp en de controle van de handelingen’.

De wijziging heeft zowel betrekking op woningen als op andere gebouwen. Bij woningen gaat het onder meer om bepaalde handelingen aan gevels en daken en om binnenverbouwingen. Voor andere gebouwen dan woningen geldt een vergelijkbare regeling. Het gaat om de categorieën die sinds de vorige hervorming ook stabiliteitswerken konden omvatten zonder voorafgaande omgevingsvergunning.

De Vlaamse Regering omschrijft de wijziging zelf als een antwoord op de ongerustheid over de al dan niet verplichte medewerking van een architect bij een aantal vrijgestelde handelingen met stabiliteitswerken. In afwachting van een aanpassing van de federale architectenwet van 20 februari 1939 wordt nu verduidelijkt dat een architect moet worden ingeschakeld, als men van de vrijstelling van vergunning wil genieten.

Ontwerp én controle

Vanaf 5 september 2026 wordt de tussenkomst van de architect dus een constitutieve voorwaarde voor de toepassing van de vrijstelling wanneer stabiliteitswerken worden uitgevoerd. Het volstaat daarbij niet dat een architect eenmalig naar de plannen kijkt of louter een voorafgaand advies verstrekt. De nieuwe regeling vereist uitdrukkelijk dat de architect wordt aangesteld voor het ontwerp én de controle van de handelingen. Beiden worden dus cumulatief opgelegd. Hiermee wil de Vlaamse Regering vermoedelijk vermijden dat de architect slechts formeel wordt betrokken bij het project om een vrijstelling te bekomen.

Geen architect? Dan ook geen vrijstelling

Wie vanaf 5 september 2026 werken aan gevels en daken uitvoert of binnenverbouwingen doet die betrekking hebben op de stabiliteit maar geen architect aanstelt voor het ontwerp en de controle van de werken, voldoet niet aan de vrijstelling. In dat geval moet worden onderzocht of voor de betrokken werken een omgevingsvergunning vereist was.

De nieuwe regeling zal daarom ook meer dan eens resulteren in handhavingsdossiers waarbij vragen zullen rijzen naar handhavingsmaatregelen en regularisaties. Een bouwheer doet er dan ook goed aan om de architectenovereenkomst en andere stukken waaruit de concrete opdracht van de architect blijkt bij te houden.

Besluit

Vanaf 5 september 2026 geldt een duidelijke nieuwe regel voor bepaalde binnenverbouwingen en voor gevel- en dakwerken die betrekking hebben op de stabiliteit. Wie van de vrijstelling van het verkrijgen van een omgevingsvergunning gebruik wil maken, moet een architect aanstellen voor zowel het ontwerp als de controle van de betrokken handelingen.

De wijziging lijkt op het eerste gezicht technisch, maar de gevolgen zijn verstrekkend. Het ontbreken van een architect kan er voortaan toe leiden dat niet aan de voorwaarden voor een vrijstelling is voldaan en dat vergunningsplichtige werken bijgevolg worden uitgevoerd zonder vergunning.

Heeft u vragen over de vergunningsplicht voor verbouwingswerken, de toepassing van het Vrijstellingsbesluit of de verplichting tot het aanstellen van een architect? Onze specialisten omgevingsrecht adviseren u graag over de toepasselijke regelgeving en begeleiden u bij uw vergunnings- en handhavingsdossiers.