Negatief veiligheidsadvies ontvangen? Alle hens aan dek!

De verplichte veiligheidsverificatie is vandaag een realiteit voor duizenden werknemers actief in en rond de Belgische zeehavens. In het kader van de strijd tegen drugscriminaliteit worden zowel kandidaat-werknemers als reeds tewerkgestelde personeelsleden doorgelicht. Wie een negatief veiligheidsadvies ontvangt, riskeert verregaande gevolgen voor zijn of haar professionele activiteiten. Wat houdt deze veiligheidsverificatie precies in? Op basis van welke criteria wordt geoordeeld? En welke rechten heeft u wanneer u een negatief advies krijgt? In deze blog zetten wij de belangrijkste aandachtspunten op een rij.

1. Wet van 16 mei 2024: de invoering van een verplichte veiligheidsverificatie

Met de Wet van 16 mei 2024 ‘tot wijziging van het Belgische Scheepvaartwetboek en diverse wetten betreffende de scheepvaartregelgeving’ heeft de wetgever een belangrijke hervorming doorgevoerd binnen de havenomgeving. Deze wet wijzigt het toegangs- en tewerkstellingsbeleid in de Belgische havens en heeft een aanzienlijke impact op werknemers die er actief zijn.

Een van de meest ingrijpende nieuwigheden is de invoering van een verplichte veiligheidsverificatie voor personen die een zogenoemde kritieke functie uitoefenen in of rond havenfaciliteiten. Met deze maatregel beoogt de wetgever omzeggens de veiligheid en integriteit van de havenomgeving te versterken in het kader van de strijd tegen georganiseerde criminaliteit.

Welke functies als ‘kritiek’ worden beschouwd, is bepaald in een afzonderlijke lijst die werd gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad, evenals door de FOD Mobiliteit en Vervoer op haar website. Deze lijst wordt ruim geïnterpreteerd en omvat onder meer havenarbeiders, logistieke medewerkers, interne en externe bewakingsagenten en andere personen die toegang hebben tot gevoelige havenzones. De verplichting beperkt zich bovendien niet tot werknemers die rechtstreeks door een havenbedrijf worden tewerkgesteld. Ook medewerkers van externe dienstverleners, zoals bewakingsagenten, vallen onder het toepassingsgebied van de veiligheidsverificatie.

Hoewel de wet reeds op 1 juni 2024 in werking is getreden, verloopt de praktische uitrol van de veiligheidsverificaties gefaseerd. Niet alle betrokken werknemers worden daarom gelijktijdig gecontroleerd. Wanneer een werknemer aan de beurt is voor een veiligheidsverificatie, zal hij of zij hierover worden geïnformeerd door zijn werkgever. Wanneer het een havenarbeider betreft, zal dit de erkende werkgeversorganisatie voor het betrokken havengebied zijn.

2. Verplichte veiligheidsverificatie

Artikel 2.5.2.98 van het Belgisch Scheepvaartwetboek legt het beschikken over een positief veiligheidsadvies op als een vereiste voor het (kunnen) bekomen van een administratiefrechtelijke erkenning als havenarbeider. De veiligheidsverificatie heeft tot doel om na te gaan of een persoon een kritieke functie mag uitoefenen of toegang kan krijgen tot gevoelige havenzones en vertrouwelijke informatie. Op basis van deze screening wordt beoordeeld of de betrokkene vanuit veiligheidsoogpunt een risico vormt voor de integriteit van de havenomgeving.

De uitvoering van de veiligheidsverificaties behoort tot de bevoegdheid van de Federale Politie, de Veiligheid van de Staat (VSSE) en de Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid (ADIV). In het kader van hun onderzoek raadplegen deze diensten verschillende databanken en informatiebronnen, waaronder (doch niet limitatief) het Rijksregister, de Algemene Nationale Gegevensbank (ANG), gerechtelijke gegevens en internationale databanken zoals Interpol. Daarbij wordt minstens tot vijf jaar voorafgaand aan de verificatie teruggegaan in de tijd. Voorbeelden uit onze praktijk leren dat men vaak verder terug in de tijd gaat.

Met de invoering van de verplichte veiligheidsverificatie beoogde de wetgever te voorkomen dat de havenomgeving zou worden blootgesteld aan de zogenoemde insider threat, met name de dreiging die uitgaat van personen die reeds werkzaam zijn in de haven of er diensten verlenen, maar die hun positie zouden kunnen aanwenden voor illegale doeleinden, bijvoorbeeld door mee te werken aan druggerelateerde criminaliteit via de haven.

De veiligheidsverificatie richt zich dan ook voornamelijk op feiten en omstandigheden die een risico kunnen vormen voor de veiligheid en integriteit van de havenomgeving. Hoewel deze maatregel werd ingevoerd in het kader van de strijd tegen de georganiseerde drugscriminaliteit, beperkt de screening zich niet uitsluitend tot druggerelateerde feiten. Ook andere misdrijven die kunnen wijzen op betrokkenheid bij georganiseerde criminaliteit, zoals smokkel, deelneming aan een criminele organisatie of bendevorming, worden in aanmerking genomen. Minder relevante feiten, zoals gewone verkeersovertredingen of geschillen uit de privésfeer (bv. burenruzies), zullen in de regel niet dezelfde impact hebben op de beoordeling. Elke situatie wordt evenwel individueel geëvalueerd in het licht van het veiligheidsrisico dat de betrokkene mogelijk vormt. Ook hier leert onze ervaring dat in de praktijk breed wordt gescreend.

Voor personen die een kritieke functie uitoefenen, is de veiligheidsverificatie verplicht. Zodra de verificatie is afgerond, deelt de Directie-Generaal Scheepvaart het resultaat mee binnen een termijn van dertig dagen. Ook de veiligheidsofficier of de beheerder van de veiligheidsadviezen van de onderneming waar de betrokkene werkzaam is of zal worden tewerkgesteld, wordt van het resultaat op de hoogte gebracht. Voor de havenarbeiders te Antwerpen is dit meer concreet de CEPA.

Het resultaat van de veiligheidsverificatie is bepalend voor (het behoud van) de toegang tot een kritieke functie. Enkel personen die een positief veiligheidsadvies verkrijgen, kunnen een dergelijke functie uitoefenen. Werkgevers die personen met een negatief veiligheidsadvies toch inzetten in een kritieke functie, riskeren sancties.

Volgens de huidige richtlijnen geldt de verplichting tot veiligheidsverificatie voor alle nieuwe aanwervingen vanaf 1 januari 2025. Zoals reeds aangestipt, gebeurt voor werknemers die reeds in dienst zijn, de uitrol op een gefaseerde wijze. Zij moeten uiterlijk tegen 30 juni 2027 een veiligheidsverificatie hebben ondergaan.

Voor de reeds erkende/tewerkgestelde havenarbeiders gelden daarbij de volgende algemene termijnen:

• Van 1 januari 2025 tot en met 30 juni 2025:
  • havenarbeiders met een erkenning van bepaalde

In deze eerste periode kwamen ook de erkende natiebazen en zogenaamde gelegenheidsarbeiders (“pasmannen”) aan de beurt.

• Van 1 januari 2026 tot en met 30 juni 2027:
  • havenarbeiders met een erkenning van onbepaalde

Momenteel ontrolt zich deze tweede (langgerekte) fase, met heel wat uitval tot  gevolg.

Voor deze laatste categorie zullen de werkgeversorganisaties instaan voor het aanvragen van de veiligheidsverificaties. De betrokken havenarbeiders worden hierover geïnformeerd, waarbij zij worden uitgenodigd om hun (digitale) toestemming met de betreffende screening te geven.

De veiligheidsverificaties zijn dan ook volop bezig. Hoewel de gefaseerde invoering ervoor had moeten zorgen dat de veiligheidsverificaties op een werkbare en efficiënte manier werden uitgevoerd, zonder de continuïteit van de havenactiviteiten in het gedrang te brengen, is dit helaas niet het geval. Heel wat havenarbeiders worden geconfronteerd met een negatief veiligheidsadvies en dreigen op basis daarvan uit het havenbedrijf verwijderd te worden.

Tegen zo’n negatief veiligheidsadvies kan een beroep worden ingesteld bij het daartoe bevoegde veiligheidsorgaan. De behandelingstermijn tegen deze – strikt – georganiseerde administratieve beroepen loopt helaas op, gelet op het aanzienlijk aantal negatieve veiligheidsadviezen dat wordt uitgebracht. De instroom van nieuwe beroepsdossiers is dan ook (te) groot. Aangezien de havenarbeider in afwachting van de behandeling daarvan niet aan de haven kan werken, is dit verre van onschuldig. Hij zal weliswaar een werkloosheidsuitkering kunnen aanvragen, maar deze wordt almaar vaker geweigerd. Nochtans ziet de havenarbeider zich hierdoor met een overmachtssituatie geconfronteerd. Ook tegen een dergelijke weigeringsbeslissing kan in beroep worden gegaan (bij de bevoegde arbeidsrechtbank). Ook met dit soort werkloosheidsdossiers heeft ons kantoor de nodige ervaring.

3. Rechten en plichten bij een negatief advies

Het resultaat van de veiligheidsverificatie wordt door de FOD Mobiliteit en Vervoer meegedeeld aan de betrokken werknemer, samen met de motivering van het veiligheidsadvies. Deze kennisgeving gebeurt onder meer via een aangetekende zending, dewelke elektronisch gebeurt indien de My eBox ooit eerder werd geactiveerd. Het is dan ook van groot belang om de eBox regelmatig te raadplegen van zodra u toestemming heeft verleend om de veiligheidsverificatie te ondergaan om, in geval van een negatief advies, uw rechten tijdig te kunnen vrijwaren.

Beschikken over een negatief veiligheidsadvies betreft conform artikel 2.5.2.98 van het Belgisch Scheepvaartwetboek een vereiste voor het (kunnen) bekomen van een administratiefrechtelijke erkenning als havenarbeider. Bijgevolg zijn de daartoe bevoegde ambtenaren dan ook verplicht om de erkenning als havenarbeider in te trekken van zodra een havenarbeider niet beschikt over een positief veiligheidsadvies en deze beslissing niet meer kan worden hervormd door het desbetreffende beroepsorgaan. De havenarbeider die zijn erkenning verliest, mag zich wettelijk gezien dan ook niet langer op de havenarbeidsmarkt begeven. Hij kan dan ook niet langer voor het verrichten van havenarbeid worden aangeworven.

Wie een negatief veiligheidsadvies ontvangt, beschikt over de mogelijkheid om deze beslissing aan te vechten. Daarbij is snel handelen essentieel. Het beroep moet immers worden ingesteld binnen een termijn van acht kalenderdagen – weekend- en feestdagen inbegrepen – na de kennisgeving van het veiligheidsadvies, welke in vele gevallen dus via de eBox gebeurt. Het beroepsverzoekschrift dient per aangetekende zending te worden gericht aan het bevoegde beroepsorgaan. De procedure is erg wetstechnisch en bovendien geldt dus een bijzonder korte beroepstermijn, waardoor het aangewezen is om onmiddellijk juridisch advies in te winnen zodra een negatief veiligheidsadvies wordt ontvangen. Indien u vooraf inschat dat de kans reëel is dat een negatief veiligheidsadvies zal worden verleend, is het eveneens raadzaam om reeds vóór de negatieve beslissing juridisch advies in te winnen teneinde uw positie en eventuele rechtsmiddelen tijdig te kunnen beoordelen.

Onze advocaten beschikken over ruime ervaring in arbeids- en sociaal recht, met bijzondere expertise in de havensector (havenarbeid,  internationale handel en vervoer e.a.).  Zij  begeleiden u graag bij het aanvechten van een negatieve beslissing en/of een beslissing tot intrekking van de erkenning als havenarbeider die daarop zou volgen. De boodschap is duidelijk: wacht niet te lang, want de termijn om beroep aan te tekenen is beperkt, en de gevolgen van een (niet-hervormd) veiligheidsadvies zijn zwaar.

Onze collega, Laura De Meyer, is in 2024 gepromoveerd tot Doctor in de Rechten met het proefschrift “Het wettelijk stelsel van de erkende havenarbeid in België: tussen wal en schip?”. Zij kent de Belgische regelgeving inzake havenarbeid door en door, en wendt haar doorgedreven expertise graag aan ten behoeve van uw dossier. Neem gerust contact met ons op voor advies op maat.