Share deal of asset deal? Kies de juiste structuur voor uw overname

Wanneer u overweegt om een onderneming over te nemen of in een bestaande onderneming in te stappen, lijkt dat op het eerste gezicht vaak vrij eenvoudig. U onderhandelt over een prijs, sluit een overeenkomst en zet de activiteiten voort. In werkelijkheid komt daar echter aanzienlijk meer bij kijken.

Een onderneming kan immers op verschillende manieren worden overgenomen. In de praktijk zal doorgaans gekozen worden tussen een asset deal en een share deal. Hoewel beide structuren hetzelfde economische doel nastreven – namelijk de overdracht van een onderneming of haar activiteiten – verschillen zij juridisch fundamenteel van elkaar.

Bij een asset deal neemt u bepaalde activa, contracten of activiteiten afzonderlijk over. Bij een share deal koopt u daarentegen de aandelen van de vennootschap zelf, waardoor de onderneming juridisch ongewijzigd blijft voortbestaan. Die keuze heeft belangrijke gevolgen, onder meer op het vlak van aansprakelijkheden, fiscaliteit, personeel, lopende contracten en vergunningen.

Een doordachte structurering van de overname is dan ook essentieel om risico’s correct in te schatten en onaangename verrassingen achteraf te vermijden.

Share deal: continuïteit met verborgen risico’s

Bij een share deal verwerft u niet rechtstreeks de activa of activiteiten van de onderneming, maar koopt u de aandelen van de vennootschap. De vennootschap blijft daarbij juridisch volledig dezelfde entiteit. Contracten, vergunningen, personeel, klantenrelaties en lopende verbintenissen blijven in principe gewoon doorlopen zonder dat deze afzonderlijk moeten worden overgedragen.

Dit zorgt vaak voor een vlotte overgang en laat toe dat de onderneming haar activiteiten zonder onderbreking verderzet. Ook administratief verandert er doorgaans weinig: de vennootschap behoudt haar ondernemingsnummer, bankrekeningen, vergunningen en bestaande structuur. Zeker wanneer de onderneming sterk afhankelijk is van langlopende overeenkomsten, erkenningen of een gevestigde marktpositie, vormt die continuïteit vaak een belangrijk voordeel.

Toch mag die eenvoud niet misleiden. Wie de aandelen van een vennootschap overneemt, neemt immers ook haar volledige historiek over. Niet alleen de gekende rechten en verplichtingen gaan mee over, maar ook eventuele verborgen risico’s of latente aansprakelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan fiscale controles, sociale schulden, lopende discussies met leveranciers of klanten, milieuverplichtingen of fouten uit het verleden die pas na de overname aan het licht komen.

Net daarin schuilt het wezenlijke verschil met een asset deal: bij een share deal blijft de volledige vennootschap bestaan, inclusief alle activa én passiva, ongeacht of deze reeds gekend zijn op het ogenblik van de overdracht.

Vanuit juridisch oogpunt verkrijgt de koper bovendien enkel de aandelen zelf. De wettelijke vrijwaringsregeling heeft in beginsel betrekking op de verkochte aandelen, maar biedt geen automatische bescherming voor de economische toestand van de onderneming of voor verborgen schulden en risico’s binnen de vennootschap. Om die reden is een grondig due diligence onderzoek essentieel. Daarbij worden onder meer de financiële, fiscale, sociale, commerciële en juridische risico’s van de onderneming onderzocht.

Verder is ook de inhoud van de Share Purchase Agreement (SPA) van cruciaal belang. In de praktijk wordt de bescherming van de koper grotendeels contractueel uitgewerkt via garanties, vrijwaringen en specifieke aansprakelijkheidsregelingen. Hoe beter die afspraken worden uitgewerkt, hoe groter de bescherming tegen onaangename verrassingen achteraf. Zonder voldoende contractuele waarborgen kan een op het eerste gezicht interessante overname immers alsnog uitmonden in een aanzienlijke financiële of juridische last.

Asset deal: meer controle, maar complexer

Bij een asset deal worden niet de aandelen van de vennootschap overgedragen, maar wel bepaalde activa, contracten, activiteiten of zelfs een volledige bedrijfstak van de onderneming. U koopt dus niet de vennootschap zelf, maar selecteert welke onderdelen u wenst over te nemen.

Deze aanpak biedt een belangrijk voordeel: controle. De koper kan zich focussen op de rendabele of strategisch interessante onderdelen van de onderneming en bepaalde risico’s of ongewenste elementen buiten de transactie houden. In tegenstelling tot een share deal worden schulden en historische aansprakelijkheden in principe niet automatisch mee overgenomen, wat de voorspelbaarheid van de investering aanzienlijk kan verhogen.

Dit betekent evenwel niet dat alle risico’s automatisch uitgesloten zijn. In de praktijk wordt vaak contractueel bepaald welke verplichtingen mee overgaan. Bovendien kunnen bepaalde schulden verbonden zijn aan specifieke activa, bijvoorbeeld via leasingovereenkomsten, pandrechten, eigendomsvoorbehouden of andere zekerheidsmechanismen. Ook fiscale of sociale aansprakelijkheden kunnen in bepaalde omstandigheden alsnog een impact hebben op de koper.

Daar staat tegenover dat een asset deal in de praktijk vaak complexer is dan een share deal. Omdat de onderneming zelf niet wordt overgedragen moet elk afzonderlijk onderdeel specifiek worden geïdentificeerd en afzonderlijk worden overgedragen. Dat gaat vaak gepaard met bijkomende formaliteiten, administratieve stappen en de tussenkomst van derden.

Zo kunnen contracten bij een asset deal in principe niet automatisch worden overgenomen zonder toestemming van de andere contractspartij, tenzij het contract anders bepaalt. Bij een share deal blijven bestaande overeenkomsten doorgaans wel behouden, al bevatten bepaalde contracten zogenaamde change of control-clausules die bij een wijziging van aandeelhouderschap alsnog gevolgen kunnen hebben. Ook vergunningen, licenties of erkenningen zijn niet altijd vrij overdraagbaar en moeten soms opnieuw worden aangevraagd of bevestigd. Voor bepaalde activa gelden bovendien specifieke wettelijke formaliteiten. De overdracht van een onroerend goed vereist bijvoorbeeld de tussenkomst van een notaris, terwijl ook intellectuele eigendomsrechten of voertuigen specifieke overdrachtsvereisten kunnen kennen.

Daarnaast moet ook het sociaal recht zorgvuldig worden beoordeeld. Wanneer sprake is van een overdracht van een onderneming of een autonome bedrijfstak, voorziet CAO nr. 32bis in een automatische overgang van de werknemers naar de koper, met behoud van hun rechten en arbeidsvoorwaarden. Dat betekent dat personeel niet zomaar selectief kan worden uitgesloten van de overdracht wanneer de wettelijke voorwaarden vervuld zijn.

Een asset deal vergt daarom doorgaans meer voorbereiding, structurering en coördinatie dan een share deal. Daar staat echter tegenover dat deze structuur de koper toelaat veel gerichter te bepalen welke onderdelen, risico’s en verplichtingen hij al dan niet wenst over te nemen.

Welke structuur is het meest aangewezen?

Hoe groter de onzekerheden of potentiële aansprakelijkheden binnen een onderneming, hoe groter de kans dat een koper deze risico’s zal proberen te vertalen naar de economische voorwaarden van de transactie. Dat kan zich uiten in een lagere prijs, bijkomende garanties, specifieke vrijwaringen of mechanismen zoals uitgestelde betalingen of earn-outs.

De verkoper zal op zijn beurt net proberen om zijn aansprakelijkheid zoveel mogelijk te beperken en de overeengekomen prijs maximaal veilig te stellen. De onderhandelingen gaan daarom zelden enkel over de waarde van de onderneming zelf, maar evenzeer over de vraag wie welk risico draagt indien bepaalde problemen zich na de overname alsnog manifesteren.

In sommige dossiers zal dus bewust gekozen worden voor een asset deal om bepaalde risico’s af te zonderen, terwijl in andere gevallen een share deal net de voorkeur geniet omwille van de continuïteit en praktische eenvoud.

Een zorgvuldig uitgewerkte overeenkomst is daarbij cruciaal. Duidelijke afspraken over garanties, aansprakelijkheden, prijsmechanismen en vrijwaringen zorgen ervoor dat beide partijen vooraf een correct beeld hebben van hun rechten, verplichtingen en risico’s na de overname.

Besluit: een doordachte structuur maakt het verschil

Een overname lijkt op het eerste gezicht eenvoudig, maar in werkelijkheid schuilt de complexiteit in de details. De gekozen structuur bepaalt niet alleen hoe de transactie verloopt, maar ook welke risico’s worden gedragen en hoe goed partijen beschermd zijn.

Wij merken in de praktijk dat problemen vaak ontstaan wanneer dergelijke keuzes onvoldoende doordacht worden gemaakt. Een goede voorbereiding en een duidelijke juridische omkadering maken dan ook het verschil tussen een geslaagde overname en een bron van discussies achteraf.

Overweegt u een onderneming te kopen, te verkopen of in een bestaande onderneming in te stappen? Dan is het belangrijk om reeds in een vroeg stadium stil te staan bij de meest aangewezen transactiestructuur. Een doordachte keuze tussen een asset deal en een share deal kan immers een aanzienlijke impact hebben op de risico’s, aansprakelijkheden en praktische uitvoering van de overname. Wij begeleiden u graag bij dit proces en adviseren u bij het maken van juridisch en strategisch onderbouwde keuzes.