16 maart 2026
Watergevoelige openruimtegebieden (WORG): heeft u uw eigenaarsvergoeding al aangevraagd?
Eigenaars met gronden in WORG: vergeet niet tijdig uw eigenaarsvergoeding aan te vragen. De Vlaamse overheid duidde op 19 juli 2024 maar liefst 139 gebieden aan als watergevoelig openruimtegebied (WORG). Voor meer dan 2000 grondeigenaars heeft dat een ingrijpend gevolg: percelen die vroeger ontwikkelbaar waren, worden plots zo goed als volledig bouwvrij gemaakt.
Om dat ingrijpende verlies aan ontwikkelingsmogelijkheden te compenseren, voorziet de wetgever in een eigenaarsvergoeding. Maar opgelet: die vergoeding moet worden aangevraagd voor 18 september 2026.
Een goed moment dus om even stil te staan bij de vraag: heeft u uw vergoeding al aangevraagd en hoe moet dat dan precies?
Watergevoelige openruimtegebieden (WORG): heeft u uw eigenaarsvergoeding al aangevraagd?
Wat is een watergevoelig openruimtegebied (WORG)?
De Vlaamse regering kan gebieden aanduiden als watergevoelig openruimtegebied wanneer bebouwing of verharding een te groot risico zou vormen voor het watersysteem.
Het gaat vaak om zogenaamde signaalgebieden: zones die momenteel in principe ontwikkelbaar zijn (bijvoorbeeld omdat ze gelegen zijn in woongebied), maar waar bebouwing het waterbergend vermogen het perceel te veel zou aantasten.
Er is sprake dan van een bestaande overstromingsproblematiek. Omwille van de concrete kenmerken en ligging van de onbebouwde gronden wenst de overheid deze zo veel mogelijk te vrijwaren van bebouwing. De aanduiding als WORG heef tot gevolg dat de percelen enkel nog worden ingezet met een waterbeheersfunctie. Dat heeft zeer verregaande gevolgen voor de ontwikkelingsmogelijkheden van de grond.
Onderstaande kaart geeft weer in welke gemeenten in Vlaanderen een WORG werd vastgesteld:
Indien u dus eigenaar bent van een perceel in één van deze gemeenten, dient u dus bijzonder waakzaam te zijn.
De gevolgen van een aanduiding als WORG
Een perceel dat deel uitmaakt van een WORG moet een belangrijke functie vervullen in de aanpak van wateroverlast. De grond wordt hoofdzakelijk gevrijwaard voor waterbeheer. Verhardingen of bebouwingen zijn dan ook tot een minimum beperkt. Enkel zeer kleinschalige, beperkte infrastructuur is nog toegelaten, voor zover het de waterbergingsfunctie niet in de weg staat. Zelfs bestaande (niet-uitgevoerde) verkavelingsvergunningen komen te vervallen bij de vaststelling van een WORG.
U wordt als eigenaar dan ook geconfronteerd met een grond die voorheen potentieel heel wat ontwikkelingsmogelijkheden had, maar waarop nu nagenoeg niets meer mogelijk is. Bebouwing voor wonen of andere ontwikkelingsprojecten is in principe niet meer mogelijk.
Vergoeding van uw verlies als eigenaar
Om tegemoet te komen aan het waardeverlies van een grond dat deel uitmaakt van een WORG, wordt een eigenaarsvergoeding voorzien.
Het basisprincipe is eenvoudig: de eigenaar kan een vergoeding krijgen voor de waardevermindering van het perceel door de nieuwe beperkingen. Er wordt gekeken naar de waarde van de gronden voordat het WORG werd vastgesteld, en de actuele waarde van de grond als deel van het WORG. U heeft recht op het verschil tussen deze bedragen.
Er wordt rekening gehouden met verschillende relevante kenmerken van het perceel, waaronder de voorgaande ontwikkelingsmogelijkheden, de oppervlakte, de ligging, de bestemming die voorheen van toepassing was, de verwervingswaarde, enzovoort.
Wanneer er sprake is van een waardedaling van meer dan 20%, heeft u recht op de vergoeding van dit waardeverlies.
De eigenaarsvergoeding in de praktijk
In totaal werden er in heel Vlaanderen reeds 2189 kadastrale percelen aangeduid als WORG. Daarmee maken maar liefst 2065 eigenaars aanspraak op de aanvraag van een eigenaarsvergoeding.
In de praktijk werden er op heden nog maar 928 aanvragen ingediend. Meer dan duizend eigenaars dreigen dan ook zonder vergoeding te vallen, indien zij niet op tijd actie ondernemen.
Op 19 juli 2024 duidde de Vlaamse regering maar liefst 139 gebieden aan als WORG. De publicatie van deze besluiten in het Belgisch Staatsblad gebeurde op 4 september 2024, waardoor de voorschriften op 18 september 2024 officieel in werken zijn getreden.
Op 18 september 2024 ontstond bijgevolg het recht om een eigenaarsvergoeding aan te vragen. Artikel 5.6.8, §6, 2° van het Instrumentendecreet bepaalt dat het vorderingsrecht voor een eigenaarsvergoeding vervalt na twee jaar.
De aanvraag tot een eigenaarsvergoeding op grond van de aanduiding als WORG moet bijgevolg ten laatste op 18 september 2026 ingediend worden.
Bent u eigenaar van een van de percelen gelegen in een WORG, of bent u niet zeker over de bestemming van uw perceel? Neem dan zeker contact op met onze specialisten overheids– en omgevingsrecht zodat wij u op maat kunnen adviseren.
Reiner Tijs en Roxane Rouffart
Disclaimer
De informatie op deze website en in onze publicaties is uitsluitend bedoeld voor algemene informatiedoeleinden en vormt geen juridisch advies. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Voor advies aangepast aan uw specifieke situatie, raden wij aan om contact op te nemen met een advocaat.
